środa, 19 kwietnia 2017

Kontrakty Terminowe czyli GPW Futures dla początkujących



Czym są kontrakty terminowe? Pytanie postawione przez młodego inwestora na GPW zazwyczaj nie znajduje jasnej odpowiedzi. W internecie można oczywiście odnaleźć definicję kontraktów terminowych. Można się dowiedzieć, że kontrakty się kupuje, sprzedaje, używa jako zabezpieczenia. Co ciekawe wielu starszych stażem graczy na GPW nie potrafi jasno odpowiedzieć na wyżej zadane pytanie. Enigmatyczne kontrakty terminowe pozostają nieodkrytą zagadką i jedynie wąska grupa wtajemniczonych tzw grubasów ich używa i to w niecnych celach. Jaki jest powód braku wiedzy na temat kontraktów terminowych? Słaba edukacja? Artykuły czysto techniczne dla finansjery? Postaram się napisać artykuł na temat kontraktów własnymi słowami, dodając do tego przykłady i układając myśli w strukturę sprzyjającą czytaniu przez niezaznajomionych z tematem inwestorów. Nie zamierzam tu wyjaśniać wszystkich niuansów technicznych.


Czym są kontrakty terminowe? 

Właściwie prawidłowo zadane pytanie w naszym przypadku brzmi: czym są kontrakty terminowe na GPW?

Kontrakty terminowe na GPW to Futures.Futures to zakład o to czy kurs wzrośnie czy spadnie. Kurs czego? Kurs instrumentu bazowego. Jakiego instrumentu? Dowolnego. Np jakiego? PSG wygra z Legią… zakładamy się? Ale niestety na GPW nie znajdziemy kontraktów na wyniki meczów piłkarskich.

Na GPW możemy się jedynie zakładać o kursy wybranych: indeksów, akcji, walut, rodzajów oprocentowania i rentowności obligacji.

Wyprzedzając pytanie proponuję się zastanowić i odpowiedzieć na pytanie, czy zakłady mogą w jakiś sposób wpływać na kursy akcji? Czy zakład o to, że Legia wygra z PSG może wpłynąć na wynik meczu? Odpowiedź, zakład nie wpływa bezpośrednio na rynek.

To po co właściwie nam kontrakty terminowe?

Niskie prowizje

Prowizje za kontrakty są z góry ustaloną kwotą. Prowizję płacimy od każdego zakupionego kontraktu a nie od kwoty na jaką on opiewa tak jak w przypadku akcji. Kontrakty cechują niskie prowizje. Kontrakt na akcje w moim biurze maklerskim kosztuje 3pln.
cena kontrakty akcje akcje akcje
prowizja 3 0,20% 0,30% 0,40%
KGHM 100 akcji 120 6 48 72 96
PKOBP 100 akcji 32 6 12,8 19,2 25,6
Polimex 100 akcji 9 6 3,6 5,4 7,2
PGN 1000 akcji 6 6 24 36 48
Jak widać z powyższej tabeli zakup kontraktu na walory polimexu ma wyższą prowizję na kontraktach niż gdybyśmy używali akcji. Jednak zakup KGHM daje mi 42 pln oszczędności!

Hedging, zabezpieczenie pozycji na akcjach

Dajmy na to, że posiadam 100 akcji KGHM i obawiam się spadków, nie zamierzam sprzedawać swoich akcji. Przed spadkami w takiej sytuacji mogę się zabezpieczyć za pomocą kontraktów terminowych, jak? Zakładam się, że kurs KGHM będzie spadał. Kiedy kurs KGHM spada nie tracę pieniędzy bo mam swoje akcje, które są co prawda mniej warte ale wygrywam też zakład, który rekompensuje mi spadki wartości akcji.

Można grać na spadki w sytuacjach oczywistych to pewny zysk

Wybuchła wojna na ukrainie. Zakład w tym wypadku jest oczywisty, zakładam się o spadki na całym indeksie WIG20, zarabiam.

Dają możliwość sporych zarobków bez posiadania dużego kapitału

Cały świat zwariował i rzucił się na amerykańską walutę, dolary codziennie rosną po przynajmniej 1%. Oczywiście chcę to wykorzystać. Zakładam się o milion dolarów, że kurs jutro będzie wyżej. Zarabiam i zostaje milionerem w tydzień. Niestety nie mam miliona dolarów ale się tym nie przejmuję bo ... kontrakty terminowe mają dźwignię.

Ból głowy czyli jak działają kontrakty

Próba wyjaśnienia jak działają kontrakty przyprawia o ból głowy nawet doświadczonych graczy. Mechanizm nie jest tak skomplikowany jak by się to mogło wydawać, a po zrozumieniu i przemyśleniu wydaje się być banalnie prosty. Jednak część warszawskich graczy uznaje kontrakty za instrument niezwykle skomplikowany i ryzykowny.

Zakładamy się o kurs a wpłacamy jedynie depozyt

W trakcie sesji założę się z wami o to, że PKN urośnie. Umawiamy się, że zakładamy się o cenę PKN i aby nie być gołosłownym, każdy z nas musi rzucić na stół po 10pln których nie wolno ruszać. To jest tak zwany depozyt zabezpieczający. Zauważcie, że zakładamy się o kurs PKN który jest obecnie warte 100pln za akcję, więc stosujemy dźwignię 1:10.

Więc ja obstawiam wzrosty a wy obstawiacie spadki.

Dodatkowe zasady naszego zakładu

1. (Faza rozliczenia) Każdego dnia po sesji sprawdzamy kurs PKN i rozliczamy się, polega to na tym, że jeśli cena PKN na zamknięciu spadnie to z mojego depozytu odejmujemy różnicę a do waszego dopisujemy, bo ja gram na wzrosty a wy gracie na spadki, sytuacja jest odwrotna przy wzroście ceny PKN
2. (Faza uzupełnienia depozytu) Każdego dnia po sesji kiedy się rozliczamy, każdy kto ma poniżej 10pln depozytu musi uzupełnić tą kwotę do 10pln żywą gotówką
3. Każda ze stron może w dowolnym momencie zamknąć pozycję w trakcie sesji, wówczas należy rozliczyć się po cenie zamknięcia i zabrać pozostałe pieniądze
4. Zakład trwa maksymalnie 3 miesiące jeśli nikt nie zdecyduje się wycofać to w ostatni dzień stosujemy zasady 1 i 2 czyli po raz ostatni się rozliczamy po sesji i kończymy zakład

Zakład

Zanim przejdę do przykładu to dodam, że na koncie maklerskim mamy wyszczególnione miejsce na depozyt zabezpieczający i gotówkę. Depozytu nie możemy ruszać natomiast gotówkę możemy wpłacać, wypłacać, kupować za nią akcje. Aby sobie to wyobrazić moglibyśmy depozyt porównać do szklanki pełnej wody. Kiedy podczas rozliczenia tracimy depozyt powinniśmy go uzupełnić strumieniem gotówki, kiedy podczas rozliczenia zarabiamy, szklanka się przepełnia ponieważ depozyt jest z góry określoną wartości i na nasze konto wpływa gotówka. Jak zarabiasz to ci przybywa gotówka jak tracisz to ci ubywa gotówka.

Dzień 1 kurs PKN urósł do 101 na koniec sesji
1. Faza rozliczenia 
Kurs rośnie więc moja szklanka się przelewa a wasza uszczupla. To znaczy, że moje biuro maklerskie automatycznie wpłaca na moje konto 1pln żywej gotówki a wam automatycznie pobiera 1pln gotówki z depozytu. 
Opisując obrazoburczo to tak jak ja bym otrzymywał od was 1pln z waszych 10pln depozytu z waszej szklanki ubywa wody a w mojej się przelewa.
2. Faza uzupełnienia depozytu
Makler automatycznie wpłaca na moje konto gotówkę, mam 10pln depozytu i +1pln gotówki, nie muszę nic robić. Wy straciliście 1pln depozytu, teraz makler automatycznie przelewa z waszego konta maklerskiego, z pozycji Gotówka, brakujący 1pln aby uzupełnić wasz depozyt do 10pln.
Upraszczając, ja mam teraz 10pln depozytu i 1pln gotówki wy macie 9pln depozytu więc musicie dodać 1pln gotówki (robi to automat), bo musicie uzupełnić depozyt aby mieć 10pln.

Dzień 2 kurs PKN urósł do 105 na koniec sesji
1. (Faza rozliczenia) Otrzymuję od was 4pln z waszych 10pln.
2. (Faza uzupełnienia depozytu) Ja mam 15pln (gotówka 5) wy macie 6pln. Musicie dodać 4pln aby mieć 10pln.

Dzień 3 kurs PKN spada na 95 na koniec sesji
1. (Faza rozliczenia) Rozliczenie. Daję wam 10pln z moich 15pln ;(
2. (Faza uzupełnienia depozytu) Ja mam 5pln i muszę dodać 5pln aby mieć 10pln. Wy macie 20pln, 10pln gotówka w tym 5pln zysku, przypominam w międzyczasie dopłaciliście 5pln do tego zakładu.

Dzień 4 kurs PKN rośnie na 96 ale zamykam pozycję w trakcie sesji bo nie wierzę już we wzrosty. Odzyskuję tym samym 1pln, straciłem na tym wszystkim 4pln, czego nie 5? Kontrakty są jak akcje i sprzedałem swój kontrakt za 96. Pozycje można zamknąć na dowolnym etapie sesji, a przy rozliczeniu uwzględniany jest kurs instrumentu z chwili zamknięcia.

Teoretycznie mogłem czekać 3 miesiące do końca zakładu, nie musiałem zamykać go na sesji dnia nr 4, trzeba jednak pamiętać iż wówczas przez pozostały czas trwania zakładu aż do rozliczenia makler będzie nam manipulował gotówką na koncie w celu uzupełnienia lub wypłacenia nadmiaru depozytu.

I tak działają kontrakty terminowe na GPW. Czas życia większości kontraktów na gpw to 3 miesiące, przytoczone 10pln to tak zwany depozyt zabezpieczający, wpłacamy go kiedy się zakładamy i jest on utrzymywany, każdego dnia po sesji nasze biuro maklerskie nas rozlicza automatycznie w przypadku niefortunnej zmiany kursu automat pobiera gotówkę na depozyt zabezpieczający. Jak w grze komputerowej.

Pamiętajcie musicie mieć gotówkę na koncie maklerskim aby grać na kontraktach. Należności ze świeżo sprzedanych akcji to nie jest gotówka tylko zobowiązania dostępne za d+2. Jeśli z przytoczonego powyżej dla przykładu 10pln zrobi się 9pln a na waszym rachunku nie będzie gotówki to wasze biuro maklerskie z całą pewnością do was zadzwoni abyście wpłacili gotówkę na konto czyli chcą byście w ten sposób uzupełnili depozyt. Gotówka musi być dostępna w fazie rozliczenia waszych zobowiązań, po zakończonej sesji. To że na sesji Futures na KGHM tracą -10% a potem wskakują na +5% do tego nikt się nie przyczepi bo rozliczenie dokonywane jest po sesji.

Więc:
1. Kupujemy / Sprzedajemy kontrakt tak jak akcje ale wpłacamy ułamek wartości danego zakładu.
2. Musimy mieć na rachunku maklerskim wolną gotówkę bo jeśli graliśmy niesłusznie na wzrosty a nastąpiły spadki to biuro maklerskie pobiera z tej gotówki różnicę dokładnie jak w omówieniu powyżej.

Ułamek wartości danego zakładu i mnożniki

Przykład nieco bardziej konkretny. 
Jeden kontrakt na akcje znanej marki obuwiarskiej CCC ma mnożnik 100 instrumentu bazowego co oznacza, że jeden kontrakt symbolizuje 100 akcji. Obecny kurs 1 akcji CCC to 200 pln łatwo więc policzyć 100 akcji * 200 pln za akcję daje 20000 pln. Natomiast kwota depozytu czyli cena tego 1 kontraktu jest wyrażona w % od sumy 20000. Cena kontraktu zależy od Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych i maklera. Powiedzmy dla uproszczenia, że w przypadku CCC to 10% od wartości tego zakładu. Za 2 tysiące robimy zakład na 20 tysięcy - 1 kontrakt na CCC kosztuje 2 tysiące. Jest to dźwignia 1:10 czyli robimy zakład za 1/10 jego wartości. Dla uspokojenia skołatanych nerwów dźwignia na forex to 1:100. 

Mnożniki to nic innego jak ilość jednostek instrumentu bazowego na którym się zakładamy. Jest to ilość akcji, jednostek indeksu, jednostek waluty. Są one ustawione na sztywno przez giełdę tak jak to im pasuje, nie mamy na to wpływu, np kontrakty na KGHM mają mnożnik 100.
Zanim kupimy jakikolwiek kontrakt powinniśmy zawsze obliczyć czy nas stać na ryzyko jakie ze sobą niesie dla naszego portfela bo każdy kontrakt symbolizuje inną górkę gotówki jaką obracamy. Ryzyko jakie możemy ponieść zależy wyłącznie od zasobności naszego portfela i strategii. Na początku odradzam kupowanie po więcej niż 1 kontrakt spółek typu KGHM. Radziłbym zaczynać bardzo symbolicznie z dużo tańszymi kontraktami w celach edukacyjnych.

Orientacyjne porównanie:
1 kontrakt CCC mnożnik 100 opiewa na 20K bo 200pln za akcję i kosztuje 2K (depozyt 10%)
1 kontrakt USDPLN mnożnik 1000 opiewa na 4K bo dolar po 4pln i kosztuje 200pln (depozyt 5%)
1 kontrakt Orange mnożnik 100 opiewa na 450pln bo 4,5pln za akcję i kosztuje 45pln (depozyt 10%) 

Gotówka to podstawa grając kontraktami ponieważ wielkość depozytu może się zmienić z dnia na dzień więc obowiązkowo należy mieć zapasowe pieniądze na rachunku maklerskim kiedy obracamy kontraktami.

Pozycja Long Pozycja Short

Kontrakty możemy kupować i sprzedawać tak jak akcje jednak z tą drobną różnicą, że kontrakty możemy sprzedawać nawet jeśli ich nie posiadamy. Zajmujemy wtedy tak zwaną pozycję krótką, short, skracamy się, gramy na spadki kursu.

Zajmowanie pozycji długiej long

  1. kupuję 3 kontrakty usdpln, mam 3 kontrakty
  2. sprzedaję 3 kontrakty usdpln, mam 0 kontraktów czyli nic nie mam

Zajmowanie pozycji krótkiej short

  1. posiadam 0 kontraktów na eurpln
  2. sprzedaję 1 kontrakt eurpln, posiadam -1 kontraktów na eurpln (short)
  3. sprzedaję kolejne 4 kontrakty na eurpln posiadam -5 kontraktów na eurpln 
  4. kupuję 6 kontraktów na eurpln, posiadam teraz +6 -5 = 1 (long)
  5. sprzedaję 2 kontrakty na eurpln, posiadam +1 -2 = -1 (short)
  6. kupuję 1 kontrakt na eurpln -1 +1 = 0 pozycja zamknięta, kontrakt pokryty nie mam nic

Serie kontraktów, miesiące wykonania, trzy wiedźmy, rozliczanie

Kontrakty mają tzw miesiąc wykonania, wiąże się to z dodatkowym ryzykiem dla nieświadomych inwestorów, wymaga głębszego planowania, przemyślenia jak chcemy grać w danym okresie czasu. Miesiąc wykonania oznacza, że nie możemy sobie bez końca trzymać naszych inwestycji bo kontrakt o danym miesiącu wykonania zostanie rozliczony, czy tego chcemy czy nie. Najprościej to ujmując możemy sobie kupić kontrakt i grać nim jak akcjami ale przyjdzie taki moment gdzie gdziełda zamknie kontrakt i go rozliczy bez pytania.

Przykład: kupując kontrakt FALRM17 literka M to kod określający miesiąc wykonania i mówi mi, że jest to kontrakt z miesiącem wykonania w czerwcu, tzw seria czerwcowa. Kontrakty są rozliczane w zależności od miesiąca wykonania, konkretny termin rozliczenia dla kontraktów to trzeci piątek danego miesiąca wykonania.
Dla FALRM17 - 3 piątek, czerwca 2017 roku to 16 czerwca 2017. 

Kontrakty rozliczane są po ostatniej notowanej cenie instrumentu bazowego.

Dla indeksów i akcji giełda notuje zawsze 3 najbliższe serie kontraktów z poniższej listy.
Kody określające miesiące wykonania kontraktu akcje/indeksy:
marzec H
czerwiec M
wrzesień U
grudzień Z

Dla walut giełda notuje 6 serii kontraktów, 4 serie pogrubione, i 2 najbliższe miesiące.
Kody określające miesiące wykonania kontraktu waluty:
styczeń F, luty G, marzec H
kwiecień J, maj K, czerwiec M
lipiec N, sierpień Q, wrzesień U
październik V, listopad X, grudzień Z

Rolowanie kontraktów

Mając na uwadze to że kontrakty mają miesiące wykonania inwestorzy czasem decydują się rolować kontrakty. Rolowanie to nic innego jak sprzedanie obecnie posiadanej serii kontraktu i zakupie serii z dalszym terminem wykonywalności.

Przykład: zakładam, że jest 1 czerwca a ja mam czerwcowy kontrakt na JSW i powoli zbliża się data jego wygaśnięcia, obecne notowania poszczególnych serii kontraktów, czerwcowy FJSWM17 = 70, wrześniowy FJSWU = 75, grudniowy FJSWZ = 65.
Aby zrolować swój kontrakt FJSWM17 muszę go sprzedać i odzyskać swój depozyt dla uproszczenia 700 pln. Kupując kontrakt wrześniowy koszt depozytu to 750pln, kupując kontrakt grudniowy koszt depozytu to 650pln.
Rynek stara się wyceniać ryzyko im dalej sięgamy w przyszłość tym kontrakty stają się mniej płynne a odchylenia kursu większe. Zakładając że kupiłem tańszy kontrakt grudniowy muszę się liczyć z tym, że płynność na nim jest znacząco ograniczona a los kursu zależy oczywiście od instrumentu bazowego jakim są akcje JSW. Spadki na niskiej płynności oznaczają spore straty więc stąd nierzadko możemy odnaleźć kontrakty ze sporą premią w stosunku do ryzyka.
inne strony omawiające techniczne aspekty kontraktów terminowych

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz